Druk op F11 voor zo groot mogelijk beeld

Dit is de website van henk en zwaan staal                                     U kunt reageren via mail: henkenzwaanstaal@hetnet.nl
U kijkt naar foto's en informatie over boerenbedrijf in de
Gasselternijveenschemond en de Gasselterboerveenschemond
terug naar het begin van deze rubriek

Er is in de loop der jaren wat geploegd, gezaaid, gewied, geoogst etc.

Voorjaarswerkzaamheden
U kunt personen op de foto's met de muis aanwijzen waarna hun naam verschijnt.

In het voorjaar beginnen de werkzaamheden met ploegen, eggen, zaaien en poten. In de vijftiger jaren gebeurde dit door de samenwerking van twee harde werkers....

Losse en vaste arbeiders, er was veel werkvolk nodig
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

De boer en zijn vaste arbeider waren de vertrouwde werkkrachten. Al naar gelang de drukte van het seizoen werden losse arbeiders aangetrokken. Het werk voltrok zich tussen zes en zes. Overdag werd er twee keer een kwartier geschaft en voor het warme middagmaal één uur.

Werkzaamheden op het land onder andere:

Mestverspreiden.
Doorgaans in maart haver en zomertarwe zaaien.
Daarna stikstof zaaien. Aardappelpoten; pootschoet of bak, twee á drie weken. Onkruid schoffelen
In het voorjaar bieten zaaien met eenrij-ig zaaimachien Bieten op één zetten
Walkanten maaien-hooien
Zomer koren maaien zichten bindsters ophokken
Bij het inhalen extra personeel, in de schuur of op de bult.
Dorsmachine eerste rondgang
Pootaardappelen krabben.
Stoppelploegen inzaaien met rode klaver eggen.
September aardappelkrabben liefst klaar vóór Zuidlaardermarkt 3e dinsdag oktober
Tweede rondgang dorsmachine.
Bietenoogst bietensteken bietenloof inkuilen voor veevoer.
Inzaaien winterkoren

En dan was er natuurlijk het werk met het vee. Melken, afmesten noem maar op ..........

Men hoefde niet naar de pet te zoeken.

Aardappelpoten
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

 

Bij de boerderij van Otto Salomons
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

tekst

Bij de boerderij van Salomons
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

Naast de boerderij van (Otto Willem) later Jan Salomons ongeveer 1960.
We zien Auke Venema met het paard, aangespannen voor de voor onze streek zo karakteristieke "wipkar".
Op de achtergrond de nieuwbouw die in 1950 voor personeel van de melkfabriek werd gebouwd.
Rechts nog net het huisje van Arend Roossien.

Bij de boerderij van Bakker, later Jan Salomons, vóóraan in de Mond
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

 

Oogstwerkzaamheden
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

Er is heel wat handwerk verricht in de landbouw, met name tot omstreeks de zestiger jaren als de mechanisatie sterk doorzet.
Linksboven zie we leden van de familie Rosing bij het korenmaaien (zichten); rechts zijn leden van dezelfde familie aan het "eerappelkraabm".
Ook schoolgaande kinderen werden in het oogstseizoen ingezet om "op 't laand" mee te werken. Er bestond b.v. officieel "landbouwverlof" voor leerplichtige (!) leerlingen.

Ook voor de verenigingskas ging men aardappelrooien.
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

In de jaren vijftig was het heel gebruikelijk om als vereniging of bijvoorbeeld ouderkommissie en ouders een "kaambe" (=veld) aardappels "aan te nemen" van een boer om zodoende de kas te spekken.
Op bovenstaande foto's ziet U leden van de buurtvereniging en leden van de ouderkommissie en ouders op die manier bezig aan het aardappelrooien. Ik kan mij als kind nog de gezellige sfeer en het gevoel van saamhorigheid herinneren die er dan heerste.

Op de groepsfoto, aardappelkrabben bij Roelof de Jonge
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

Bij de boerderij van Roelof de Jonge. Een groep aardappelkrabbers van waarschijnlijk de buurtvereniging op de groepsfoto omstreeks 1949.

Het graan is rijp, er kan gemaaid worden, op het land bij Solke Munneke
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

Aanvankelijk was het korenmaaien handwerk. Er werd met de "zicht" en "welhaak" gewerkt. Daarna komen de zogenaamde "afleggers". Getrokken door een paard werd het koren gemaaid.

Bij Jantinus Ellen met de "drie PK"
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

Later doet de "zelfbinder" zijn intrede. Hier .op het land van Jantinus Ellen (met Jantinus Ellen op de "bok" met 3PK aandrijving).
Het was voor de paarden een hele klus de zelfbinder voort te trekken waarbij gelijkertijd het mechanisme van het apparaat in beweging werd gezet. Reden waarom Jantinus Ellen drie paarden aanspande.
De jongetjes zijn Hendrik Ellen en Sippie Ausma. (Wie weet meer namen van deze foto?)

Korenmaaien op het land bij Hendrik de Boer (nu Sloots)
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

Herman Hendrik de Boer (boerderij naast het diaconiehuis) heeft twee paarden voor de zelfbinder. Een hele klus voor de beesten.
Op de andere foto zien we hem met de tractor voor de zelfbinder. Hij had vóór de oorlog al een tractor.

De korenschoven worden "opgehokt" om verder te drogen.
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

We zien aan de overkant van de wijk het koren opgehokt op het land. Dit werd gedaan om het nog na te laten drogen voordat het in de bult of in de schuur werd opgeslagen.
Zo'n veld met korenhokken was een ideale plek om verstoppertje te spelen. Op het stoppelland werd ook veel met de "droake" gespeeld. Dit is vliegeren. Van "droakelatjes", gehaald bij de timmerman werd een ruitvormige vlieger gemaakt, opgeplakt met kranten. Een luxe vlieger was gemaakt van speciaal vliegerpapier, half doorzichtig en gekleurd. Hoe groter hoe mooier natuurlijk.
De "staart" van de vlieger werd naar behoefte voorzien van kontragewicht door het aanknopen van uitgetrokken stoppels. (stoppels zijn de wortels en overgebleven stengel van het koren, ná het maaien)

Inhalen
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

Nadat het koren gemaaid is en nagedroogd in "hokken" op het land is het "Inhoaln" aangebroken.
Overal zien we hoog opgetaste boerenwagens ("Vouers") met koren (=graan) richting boerderij.
Aanvankelijk met paardekracht; later met tractor getrokken. Links bij de boerderij van Moesker; rechts bij de boerderij van Hooiveld.
Op de achtergrond het huisje van Hinderk Kamps aan het Tweede Dwarsdiep. Kornelis Hooiveld bestuurt de tractor naast de kapschuur achter zijn boerderij. Op de "vouer" zitten o.a. Aaffien en Adri Moesker. (Wie weet meer namen?)

Inhalen
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

Het binnengehaalde graan wordt opgeslagen bij of in de boerderij
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

Het ingehaalde koren wordt opgeslagen in de "vakken" van de boerderijen/schuren of er wordt in de nabijheid van de boerderij een aantal korenbulten gebouwd, zoals hierboven te zien.
De opbouw van deze bulten is enigzins "paddestoelvormig" om inwatering zoveel mogelijk te voorkomen. Later in het jaar komt de dorsmachine om het koren te dorsen.
Op de foto linksboven bij de boerderij van de Jonge, we herkennen o.a. Albert Hendrik de Jonge en Roel Alberts (de bult-bouwer)

Bultbouwen bij Jacob Wilting
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

; B

Eerst is de dorsmachine op stoomkracht.
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

Bovenstaande foto geeft een prachtig beeld van de werkwijze bij de stoom-aangedreven dorsmachine.
De foto is afkomstig van Jacob (Jop) Rosing. Ik sprak hem in 1988 bij de voorbereidingen van het boek "150 jaar Gasselternijveenschemond". Hij woonde toen achter op het Eerste Dwarsdiep.
Hij toonde toen vol trots; "nou most es kiek'n wat ik ier eb Henkie!"; deze foto.
Volgens Jop staat zijn vader, Egbert Rosing, op de foto. Het is de persoon met de lange opsteekvork, naast het grote wiel van de strobalen-pers.
Het is niet bekend op welke plek, of bij welke boerderij de foto is genomen.
Het grote wiel aan de stoommachine drijft middels een brede aandrijfriem de dorskast aan, waar het eigenlijke dorsproces plaats vindt.
De dorskast wordt van boven gevuld met korenschoven die vanaf de bult naar beneden worden gegooid naar het personeel bovenop de dorskast die voor een juiste invoering zorgen.
Het gedorste graan komt links, aan de kant van de stoommachine uit de dorskast. Het wordt hier afgewogen in grove jute zakken en afgevoerd. We zien een aantal gevulde zakken op een lorrie vóór de dorskast.
Het gedorste stro komt rechtsboven, onder de ronding, uit de dorskast, op de vulgoot van de strobalen-pers. Deze machine, aangedreven middels een riem vanaf de dorskast, perst de balen middels de "paardekop" die we hier in de hoogste stand zien.
Bij elke slag van de machine komt de strobaal een stukje verder uit de machine, zichtbaar achter de twee personeelsleden aan de rechterkant. Is de baal gereed, dan wordt deze, (70 kilogram zwaar) op de rug gedragen, naar de strobult gebracht.
Het kaf wordt vanuit de dorskast middels een ventilator via een lange pijp naar de kafbult geblazen.

Dorsmachine "de Drijvende Winkel" machinist Jan Drenth
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

Rond de vorige eeuwwiseling worden door de boeren veel cooperatieve dorsverenigingen opgericht. Ook in de Gasselternijveenschemond zijn twee van deze dorsverenigingen aktief.
Boven een foto van het personeel van de dorsmachinevereniging waar Jan Drenth, in het midden met leren jas, machinist was. De stoommachine was reeds vervangen door een krachtige tractor, in dit geval een Lanz Bulldog.

De "Lanz Bulldog" is zeer indrukwekkend
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

Links op de achtergrond huizen langs de Mond, rechts op de achtergrond de Paterslaan.
Een kleine Edo Staal kijkt nog net op de rand van de foto in de lens van de kamera.
Het verplaatsen en installeren van komplete dorsinrichting was voor ons kinderen een hele belevenis. De machine van Drenth werd vervoerd op een schip, speciaal voor dit doel gebouwd. Het was voorzien van een draaibaar plateau met geleidings-sporen voor de wielen van dorskast en stropers.
Bij het verplaatsen werd het schip tegen de wallekant verankerd, het plateau dwars op het schip gedraaid zodat de balenpers vanaf de wal dwars op het schip kon worden gereden. Dan werd het plateau mét machine 90 graden gedraaid en werd de stropers in de lengterichting naar voren op het schip verplaatst.
Daarna herhaalde zich dit proces nog een keer voor de dorskast. Men sprak van "de Drijvende Winkel".

Dorsmachine van Barels
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

De ander dorsmachinevereniging was gevestigd op Gasselternijveen met als machinist Barelds.

Bij de boerderij van Salomons
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

Soms geschiedde het transport van de dorsmachine gewoon over de weg en over de bruggen. Hier zien we deze operatie bij de brug naar de boerderij van Jan Salomons.

Uit "het Noorden in Woord en Beeld"
Het is campagnetijd bij Oostermoer, de aardappels worden van overal aangevoerd.
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

Uit het weekblad "het Noorden in Woord en Beeld" bijhorend onderschrift:

De herfst brengt weer nieuwe drukte, ook al is de oogst weldra weer binnen. Massa's aardappelen worden verscheept naar de fabrieken en ook hier is de aardappelmeelfabr. "Oostermoer" te Gasselternijveensche Mond in actie.
De regen der laatste dagen verhoogde de waterstand iets; de scheepvaart heeft dan ook al stagnatie genoeg beleefd!

Aankomst der wipkarren vol aardappelen bij de pramen te Gasselternijveen, die ze naar de fabrieken vervoeren.
Een wipkar is toch maar een practisch vervoermiddel op de smalle mulle lanen. Wij zagen anders al wel moderne oogstwerktuigen: rooimachines en zelfs zoekers, die als een reuzen "zwieniegel" alles oppikkken.

Het vervoer naar de fabrieken brengt steeds veel leven in de Gasselternijveenschemond.
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

Een aktieve bezigheid van de oudere schooljeugd in die dagen was het "brug-afdraaien". Hierbij werd bij de nadering van een aardappelschip een brug opengedraaid en bij het passeren werd door de schipper een paar centen betaald.
De echte ondernemers onder de schooljeugd brachten voor een vast bedrag (meest een kwartje in mijn tijd, 1955) het schip of de praam door alle bruggen tot aan "Oostermoer".
Dat betekende op de fiets, meegaan met het schip steeds de volgende brug afdraaien en weer sluiten en zorgen dat je het schip "voorbleef". Aan het eind wachtte dan de beloning.

De ITA van Meertens wordt geladen bij de boerderij van Salomons
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

Het aardappelschip "I.T.A." (Ik Transporteer Alles) van de Nijveenster schipper Meertens wordt vóór de boerderij van Jan Salomons geladen met aardappels.
Het zal een van de laatste keren zijn geweest dat aardappels per schip naar de fabriek, het Oostermoer, werden getransporteerd. Aardappel(vracht)auto's hebben dit vervoer, tot in onze tijd, overgenomen.
Op de foto's zien we boer Jan Salomons met zijn arbeiders Jan Bok en Hendrik Vos en schipper Meertens in aktie. Op de achtergrond de woningen van (toen) Arend Roossien, Ebel Zuiderveld, Katrinus Luis en Geert Corporaal.

In de Gasselterboerveenschemond
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

Op deze foto, genomen bij de boerderij van Kamping in de Gasselterboerveenschemond zien we dat het "bietnscheepn", het beladen van de praam voor het vervoer van suikerbieten naar de fabriek in Groningen, nog met de kruiwagen geschiedt. Op de achtergrond de karakteristieke boerderij van Speelman.

Uit "het Noorden in Woord en Beeld"
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

Onderschrift in "het Noorden in Woord en Beeld":

Vanwege de N.V. Eerste Veenk. Roomboterfabriek en Melkinrichting te Gasselternyveenschemond werd den 26 October een stierenkeuring gehouden waarbij "Carlos", eigenaar de heer R.Braam, den eersten prijs behaalde.

Kiekje in de kom van Gasselternijveenschemond, waar ter gelegenheid van de stierenkeuring op 26 October tevens een veemarkt werd gehouden.

In het tijdschrift "het Noorden in Woord en Beeld" verschenen regelmatig foto's en artikelen aangaande Gasselternijveenschemond. Bovenstaand twee foto's met onderschrift over een stierenkeuring waarbij abusievelijk Gasselternijveenschemond als plaats van handeling wordt genoemd. Dit moet echter Gasselternijveen zijn. Roelf Braam en zijn stier "Carlos" komen natuurlijk wél uit de Gasselternijveenschemond.

Landbouwcursus met veekeuring
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

Het is een foto gemaakt in de twintiger jaren, naast de kapschuur van Kornelis Hooiveld op het Tweede Dwarsdiep. We zien deelnemers aan een landbouwcursus bezig met het onderwerp veeverzorging en keuring.
De volgende personen komen op de foto voor: veearts van Bergen uit Gieten, Johannes Braam, Jan Hessel Kruit, Thie Brouwer, Kornelis Hooiveld, Thie Wilting, Albert Bakker, H. Moorlag, Leendert de Wal en H. Wilting.
Johannes Braam woonde in de boerderij tegenover het schoolpadje in de Gasselterboerveenschemond.
Jan Hessel Kruit in de boerderij op het Tweede Dwarsdiep waar zijn kleinzoon, ook Jan Hessel Kruit jarenlang zijn legkippenbedrijf had (nu gevestigd in de Gasselterboerveenschemond).
Albert Bakker woonde in de boerderij vóór in de Mond waar later Elias Boerma woont.
Moorlag woonde in de boerderij waar nu Albert de Jonge zijn boerenbedrijf annex loonbedrijf heeft.
Leendert de Wal is de enige niet-boer op deze foto.

1880: "First Prize" naar het Tweede Dwarsdiep!
U kunt objecten en plekken op de foto's met de muis aanwijzen waarna hierover informatie verschijnt.

Jan Kruit krijgt in 1880(!) op een tentoonstelling van de "British Dairy Farmers Assocation" een eerste prijs voor de stier Matador. De geschreven tekst op de "award", het diploma, luidt:

First prize awarded to J. Kruit of Gasselternijveenschemond Province of Drenthe for Bull Aru??sker Pure Breed.

Op het rechter plaatje zien we de inderdaad indrukwekkende aanblik van Matador. Jan Kruit is een zeer bepalend persoon voor onze woonplaats (en omgeving) geweest.

Dit is de website van henk en zwaan staal                                     U kunt reageren via mail: henkenzwaanstaal@hetnet.nl
U keek naar foto's en informatie over het boerenbedrijf in de Gasselternijveenschemond en Gasselterboerveenschemond
terug naar het begin van deze rubriek

Wellicht zag U iets dat niet klopt, inkompleet was of anderszins korrektie behoeft.
Laat het ons a.u.b. weten.